दमक । स्वदेश फिर्तीको ढोका खुला गरी मानव अधिकारको सम्मान गर्न सम्बन्धित पक्षलाई भूटानी शरणार्थीले आग्रह गरेका छन् । झापाको बेलडाँगीस्थित शरणार्थी शिविरमा अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार दिवस (डिसेम्बर १०) का अवसर पारेर दातृ निकायको सहयोगमा शिविर व्यवस्थापन समितिद्वारा आयोजित कार्यक्रममा ठूलो समूहमा नाराबाजीसहित र्‍याली लिएर सहभागी हुन आएका शरणार्थीले उक्त आग्रह गरेको हो ।

नेसनल रिकन्सिलिएसन कमिटि, ज्येष्ठ नागरिक र भूटान स्वतन्त्र जनमञ्चले संयुक्त रूपमा र्‍याली आयोजना गरेको थियो ।

स्थानीय युवा मैत्री केन्द्रको प्रागणबाट सुरू भएको र्‍याली उक्त कार्यक्रम स्थलमा पुगेर टुंगिएको थियो । प्रदेश, स्थानीय सरकार र मानव अधिकारवादी संघ-संस्थाको प्रतिनिधिहरूलाई अतिथिका रूपमा निम्त्याइएको उक्त कार्यक्रम स्थलमा र्‍यालीपछि कार्यक्रम अवधीभर ब्यानर र प्लेकार्ड लिएर शरणार्थीहरू अनसन बसेका थिए ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्रदेश १ का सांसद् अर्जुन राईले भूटान सरकारले जनता खेदेर मानव अधिकारको अवहेलना गरेको बताउनु भयो । अर्को प्रसंगमा उहाँले भूटानी शरणार्थी स्वदेश फिर्ता नभएसम्म राहत कटौती गर्न नमिल्ने बताउनु भयो ।

कार्यक्रमको विशिष्ट अतिथि प्रदेश १ कै अर्का सांसद् धिरेन्द्र शर्माले शरणार्थी समस्या सामाधानका लागि केन्द्रसम्मै पहल गर्ने आश्वासन दिनु भएको छ ।

र्यादलीका अगुवा एवं भूटान स्वतन्त्र जनमञ्चका महासचिव डि.बि. सुब्बाले स्वदेश फिर्ताको विकल्प आफूहरूलाई मान्य नहुने बताउनु भयो । भूटानी शरणार्थीलाई स्थानीय तहमै मिलाएर राख्ने हल्ला चलिरहेका बेलामा आफूहरूले स्वदेश फिर्ताबाहेक कुनै पनि विकल्प नखोजेको र्‍यालीमा सहभागी अर्का एक युवा कविराज मगरले स्पष्ट पार्नुभयो ।
‘स्वदेश फिर्तीको ढोका खुल्ला गर, अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकारको सम्मान गर’ र्‍यालीमा सहभागी शरणार्थीको मख्य नारा थियो ।

आज अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार दिवस र लैंगिक हिंसा विरूद्धको १६ दिने अभियानको समापनको अवसर पारेर आयोजित उक्त कार्यक्रममा शरणार्थीले गायन, नृत्य र नाटकमार्फत आफ्नो कला प्रस्तुत गरेका थिए ।

न्यु ह्याम्सर । न्यु ह्याम्सरको राजधानी कंकर्डस्थित स्टेट हाउस (राज्य सरकारको भवन) मा बुधबार (नोभेम्बर ७, २०१८) साँझ दिपावली कार्यक्रम गरिएको छ । कार्यक्रममा दिपावली मनाउने न्यु ह्याम्सर हिन्दू समुदायका करिब १ सय ५० जनाको उपस्थिति थियो ।

कार्यक्रममा ६० वर्ष बढी उमेरका व्यक्तिले मारूनी नाच, भैली, तिहारका गीत, ‘बि द चेन्ज क्लब’को नृत्य, आदि प्रस्तुत गरिएका थिए ।

कार्यक्रममा विभिन्न व्यक्ति तथा परिवारले तयार पारेर लगेका नेपाली परिकारहरू पनि राखिएका थिए ।

कार्यक्रममा राज्यका सिनेटर ड्यान फेल्टस, मल्टिकल्चरल फेस्टिभलकी जेसिका लिभिङ्ग्स्टनले बहुसांस्कृतिक हुनुको फाइदाबारे बोल्नुभयो भने स्वयंसेवी संयोजक सुरज बुढाथोकी, घनश्याम दाहाल, र कृष्ण गिरीले दिपावलीको महत्त्व तथा पृष्ठभूमी प्रष्ट पार्नुभयो । मल्टिकल्चरल फेस्टिभलकी जेसिका लिभिङ्ग्स्टनले यस किसिमको कार्यक्रमको आयोजनामा अग्रसरता देखाउँदै आउनुभएको छ ।

न्यु ह्याम्सरका गभर्नर क्रिस सुनुनुले दिपावली मनाउन अपिल गर्दै एउटा ‘प्रोक्लामेसन’ दिनुभएको छ । उक्त अपिलमा नोभेम्बर ७, २०१८ लाई दिपावली चेतना दिवसका रूपमा घोषणा गरिएको उल्लेख छ ।

गत वर्ष पनि यस्तो कार्यक्रम भएको थियो । अमेरिकाको उत्तर-पूर्वी राज्य न्यु ह्याम्सरमा करिब १ हजार नेपाली-भाषी भूटानी तथा ३ हजार नेपाल मूल राष्ट्र भएका नेपाली रहेको अनुमान छ ।

नेपालीमाझ दिपावलीभन्दा पनि तिहार नाम प्रचलित छ । दशैंको पन्ध्र दिनपछि आउने सबैभन्दा ठूला पर्वहरूमध्येको यो पर्व कार्त्तिक कृष्ण पक्ष त्रयोदशीका दिन काग तिहारको नामले शुरु भएर कार्त्तिक शुक्ल पक्षको द्वितीया तिथिको भाइटीकासम्म (पाँच दिन) मनाइन्छ । यसलाई नै यमपञ्चक पनि भनिन्छ । यो पाँच दिवसीय पर्व विशेष गरी नेपाल र नेपाली भएका देश वा ठाउँहरूमा मनाइन्छ ।

यमराजले आफ्नी बहिनी यमुनाका घरमा आतिथ्य ग्रहण गरेको हुनाले यी पाँच दिनलाई यमपञ्चक भनिएको हो । यही दिन भगवान् धन्वन्तरीको जन्म भएको हुनाले यसलाई धन्वन्तरी जयन्ती वा धनतरेस पनि भनिन्छ । यसै दिन साँझमा मूलद्वारको सामु यमराजलाई दीपदान गर्नाले मृत्युदेव प्रसन्न भई आरोग्यता तथा दीर्घजीवन प्रदान गर्छन् भन्ने विश्वास छ । त्यो घरमा कहिल्यै पनि अपमृत्यु वा अल्पमृत्यु हुँदैन भन्ने मान्यता छ । यमपञ्चकमा क्रमशः काग, कुकूर, गाई, लक्ष्मी, गोवर्धन र भाइ पूजा गरिन्छ । पिङ खेल्ने, दीपावली गर्ने, देउसी-भैलो खेल्दै सेलरोटी आदि मिष्ठान्न खाई रमाइलो गरी तिहार मनाउने गरिन्छ ।

न्यु ह्याम्सर । ओहायोको सिन्सिन्याटीमा आइतबार (४ नोभेम्बर २०१८) भूट्निज कम्युनिटी अफ सिन्सिन्याटी (बिसिसी) ले एक कार्यक्रम गर्दै बृहत्तर सिन्सिन्याटी क्षेत्रमा बसोबास गर्ने ६५ वा सोभन्दा बढी उमेरका वृद्ध-वृद्धाको सम्मान गरेको छ । करिब ९० जना वृद्ध-वृद्धा सम्मानित भएको आयोजक संस्थाले जनाएको छ ।

८० भन्दा बढी उमेरका वृद्ध-वृद्धालाई बर्को ओडाइयो भने सबैलाई खादा ओडाएर सम्मान गरियो । कार्यक्रममा उहाँहरूले पनि मुरली बजाउने, श्लोबक भन्ने, गजल भन्ने खालका प्रतिभाहरू देखाउनुभयो । वृद्ध-वृद्धाले आफ्ना अनुभवहरू पनि सुनाउनुभयो । उहाँहरूका लागि लुँडो, बाघचाल, आदि राखिएको थियो । कार्यक्रममा जानकारी सत्र, खेल, नृत्यहरू प्रस्तुत भएका थिए ।

‘संस्थाको युवा लियाजनका १५ युवाको अथक प्रयासले दिनभरको कार्यक्रम सफल भयो । घरबाट कार्यक्रम स्थलसम्म वृद्ध-वृद्धालाई ल्याउने-लैजाने, सरसफाइ गर्ने, खाजा तथा खाना वितरण गर्ने, आदि गर्नुभएको थियो,’ संस्थाका नवनियुक्त कार्यकारी–निर्देशक यादव सापकोटाले भूटान न्युज सर्भिसलाई जानकारी दिनुभयो, ‘वृद्ध-वृद्धाले निकै प्रशंसा गर्नुभयो । कार्यक्रम सफल भएको अनुभव भएको छ । खुसी लागेको छ ।’ वृद्ध-वृद्धालाई जलपान पनि गराइएको थियो ।

बिसिसीले एउटा सांस्कृतिक केन्द्र सञ्चालनमा ल्याउन लागेको छ । सामान्यत: बिहानदेखि बेलुकासम्म उक्त केन्द्रमा सबै उमेरका लागि खेल्ने तथा वृत्ति-विकासमा मद्दत गर्ने सामग्री राखिने कार्यकारी–निर्देशक सापकोटाले बताउनु भयो, ‘परिवारका अन्य सदस्य व्यस्त रहने भएकाले एक्लिएका वृद्ध-वृद्धालाई हामीले समेट्ने प्रयास गरेका हौं ।’

बिसिसीको स्थापना सन् २०१२ मा भएको हो । बृहत्तर सिन्सिन्याटी क्षेत्रमा बसाइँ सरेका कारण अहिले नेपाली-भाषी भूटानीको संख्या करिब २० हजार र ओहायोभर ४० हजारभन्दा बढी पुगेको अनुमान गरिदैंछ । तर अमेरिकी सरकारले ओहायो राज्यभरमा ९ हजार ३ सय ५४ लाई मात्र बसोबास गराएको हो । अहिलेसम्म अमेरिकाका विभिन्न ४१ राज्यमा ९६ हजार १ सय ४२ भूटानीको पुनर्स्थापना गरिएको छ ।

न्यु ह्याम्सर । ओहायो राज्यको कोलम्बस शहरमा आइतबार (४ नोभेम्बर २०१८) १०९ औं लक्ष्मी जयन्ती विभिन्न कार्यक्रमसहित सम्पन्न भएको छ । श्याम खनालको सभापतित्वमा र डा. लक्ष्मीनारायण ढकालको आतिथ्यमा भएको कार्यक्रम मातृभाषा संरक्षण समूहले गरेको थियो ।

गीतकार रन खड्काले स्वागत मन्तव्य दिनु भएको थियो । निल अधिकारीले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा वरिष्ठ आयुर्वेदिक चिकित्सक गंगाप्रसाद ढकालको ‘स्वास्थ सुरक्षाका सुत्रहरू’ पुस्तक विमोचन भएको थियो । साथै देउसी कार्यक्रम, साना नानी-बाबुहरुबाट गीत प्रस्तुत, कार्यक्रममा विभिन्न राज्यबाट करिब ६०-७० जना साहित्यिक स्रस्टाको भेलाले कार्यक्रम रमाइलो भएको थियो । सुदर्शन अधिकारीले महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको जीवनी प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रमा लागेर समाजको हितमा काम गर्ने विभिन्न समाजसेवीको सम्मान भएको थियो । सम्पूर्ण कोलम्बस र रिनल्स्बर्गमा नेपाली कक्षामा पढाउने शिक्षक शिक्षिका, मिडियामा रहेर योगदान दिने हरि सुवेदीलाई सम्मान आदि गरेको जानकारी कार्यक्रम आयोजक समूहका युवा साहित्यकार धर्मेन्द्र तिम्सिना ‘क्षितिज’ ले दिनुभयो । उक्त समूहबारे पनि युवा साहित्यकार तिम्सिना ‘क्षितिज’ प्रकाश पार्नुभएको थियो ।

तेस्रो मुलुक पुनर्वासपछि आफ्नो भाषा–संस्कृति जोगाइ राख्न १४ डिसेम्बर २०१४ मा स्थापित युवाहरूको समूह ‘मातृभाषा संरक्षण समूह’ ले हालसम्म ८ वटा कृति प्रकाशित गरिसकेको छ ।

देवकोटा: छोटो परिचय
नेपाली साहित्यका विराट प्रतिभा महाकवि देवकोटाको जन्म १९६६ साल कात्तिक कृष्णपक्ष लक्ष्मीपूजाका दिन डिल्लीबजारमा भएको थियो । दश वर्षको उमेरमा कविता लेख्न सुरु गरेका देवकोटाका थुप्रै महाकाव्य, खण्डकाव्य, निबन्ध, कथा, नाटक, उपन्यास, गीत, समालोचना र फुटकर कविता प्रकाशित छन् । नेपाली साहित्यमा आधुनिक महाकाव्य लेखनको थालनी गरेका देवकोटाको ‘मुनामदन’ खण्डकाव्य नेपाली भाषामा प्रकाशित सबैभन्दा बढी बिकेको पुस्तक हो ।

उहाँको २०१६ साल भदौ २९ गते सोमबार साँझको ६ बजेर १० मिनेटमा क्यान्सरका कारणले निधन भएको थियो ।

(साहित्यकार केशव बैरागी माइलोको सहयोगमा)