झापाका सातवटा शरणार्थी शिविहरूमा गत शुक्रवार १९ औं अन्तर्राष्ट्रिय अपांगता दिवस पालन गरियो । कारितास नेपालअन्तर्गत क्रियाशील डिस-एबिलिटी केन्द्रले विभिन्न कार्यक्रमका साथ सो दिवस मनाएको हो । सो क्रममा गोल्धाप शिविरमा ‘‘अपांगहरू पनि सपांगसरह योग्य छन्’’, जस्ता नाराहरू लेखिएका प्लेकार्डसहित प्रदर्शनसमेत गरिएको थियो । सो प्रदर्शनमा करिब ५०० शरणार्थीले भाग लिएका जनाइएको छ ।

(गोल्धापबाट तिलक निरौलाको सहयोगमा ) 

नेपालको सर्वोच्च अदालतले सन् २००१ मा भूटान पिपल्स पार्टीका तत्कालीन अध्यक्ष राजकुमार बुढाथोकीको हत्यामा संलग्नहरूबारे मुद्दा फिर्ता लिने नेपाल सरकारको निर्णयलाई तत्काल कार्यान्वयन नगर्न आदेश जारी गरेको छ ।  

बुढाथोकी हत्याकाण्डबारेको मुद्दा फिर्ता लिने सरकारी निर्णयविरुद्ध वर्तमान पार्टी अध्यक्ष बलराम पौडेलको रिट-निवेदनमा माथि विचार गर्दै यसको टुंगो नलागेसम्म मुद्दा खारेजीसम्बन्धी सरकारी निर्णय स्थगन गर्न सर्वोच्चका न्यायाधीश प्रकाश वस्तीको एकल इजलासले आदेश दिएको हो ।

एउटा बलियो निकायले निरंकुश गतिविधिको निरीक्षण गर्न नथालेसम्म भूटानको तानाशाही सरकारले मानवाधिकारको उल्लंघन जारी राख्ने बताउँदै निर्वासित भूटानी मानवाधिकारवादी नेता टेकनाथ रिजालले दक्षिण एशियाली मानवाधिकार गठबन्धन एसएएचआर-लाई भूटानमा आफ्नो शाखा खोल्न आग्रह गरेका छन् ।  

नेता रिजालका अनुसार  एसएएचआर-ले भूटानका सम्बन्धमा  धेरै सम्मेलन र प्रकाशन गतिविधि सञ्चालन गरेको छ । त्यसर्थ अब यसले भूटानमा मानवाधिकार उल्लंघनबारे निरीक्षण गर्न शाखा कार्यालय खोल्ने अनुमतिका लागि पहल गर्नसक्छ ।

गत शनिवारदेखि काठमाडौंमा शुरु भएको ‘‘दक्षिण एशियाका लागि चुनौतीहरूः मानवाधिकार र प्रजातन्त्र’’, नामक तीनदिने क्षेत्रीय सम्मेलनमा आफ्नो तर्फबाट कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै नेता रिजालले  भने, ‘‘मानवाधिकार र प्रजातन्त्रको सवालमा भूटानले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको आँखामा छारो हाल्दैछ ।’’

भुटानी शरणार्थी शिविरभित्र वितरित विद्युतीय लाइन काट्न पीडितहरुले नेपाल विद्युत प्राधिकरण शाखा कार्यालय, दमकमा ज्ञापन पत्र बुझाएका छन् । विद्युत सेवाबाट बञ्चित दमक नगरपालिका वडा नं. ३ र ५ का पीडितहरुले ज्ञापन पत्र बुझाएका हुन ।
शरणार्थी शिविरका केही कार्यलयहरुमा विद्युतीय विस्तारपस्चात बेलडाँगी, भालुकुँडी, सूर्योदय टोल, पिपिरे टोल, बेलडाँगी २ बजार र बाघखोरका स्थानीयले प्राधिकरणसँग विद्युत लाइन हटाउन माग राखेको, झापाबाट संचालित तितोपीरोमिठो डटकमले उल्लेख गरेको छ ।
पीडितहरुले चाँडै शरणार्थी वस्तीमा वितरित विद्युत लाइन नकाटे कडा आन्दोलनमा उत्रिने चेतावनी समेत दिएका छन् ।

अमेरिकाको जर्जिया राज्यको एटलान्टामा भूटानी शरणार्थी बालिकाको सडक दुर्घटनामा ज्यान लिने चालकलाई ३० दिन थुनामा राख्ने स्थानीय अदालतले यसै बुधबार आदेश दिएको छ ।
सजाय पाउने चालकले हाँकेको सवारीले ठक्कर दिँदा तेस्रो मुलुक पुनर्वाश कार्यक्रमअन्तर्गत एटलान्टा पुगेको १२ दिनमै ६ वर्षीय सुकमाया मगरको गत अगस्तमा ज्यान गएको थियो । अदालतले चालक ग्रेगोरी आर्मडको चालक अनुमतिपत्र पनि एक वर्षका लागि खारेज गरेको बुझिएको छ ।
अमेरिकामा सडक दुर्घना गरेपछि नभागी नियमअनुसार सुरक्षा निकायमा जानेले कम सजाय पाउँने प्रवाधान रहेकाले र चालकले पीडित परिवारसंग माफी मागेकाले उनलाई अदालतले थोरै सजाय तोकेको थाहा भएको छ ।

नेपालको गर्मी भूभाग, त्यसमाथि शिविरको बाक्लो बसाइमा कष्टकर जीवन भोग्दै आएका भूटानीहरु पुनर्वाशपछि आजभोलि बिभिन्न देशका शाहरहरुमा निक्कै फराकिलो ढंगले हिँड्डुल गरेका पाइन्छन् । हिजो-आज यूएसए, क्यानाडातिर जताततै हिउँ खसिरहेको छ । प्रत्यक्ष रूपमा हिउँ नै नदेखेका मानिसहरुका लागि  त अनौठो साथै रमाइलो पनि भइरहेको छ । विशेष गरी यसैवर्ष पुनर्वाशमा  आउनेहरु  त अझै चकित परेका देखिन्छन् । विभिन्न स्कुल, क्लब आदिले हिउँमा चिप्लिने खेल खेल्न ( ice skating ) सिकाउँदा रहेछन् ! शिविरमै जन्मिएक अर्थात हिउँ नै नदेखेका भूटानी युवा-युवतीहरु पनि चिसोको पर्वाह नगरी विभिन्न स्थानहरुमा हिउँ खेलिरहेका पाइन्छन् ।

पूर्वी क्यानाडा जस्तै-न्यू फाउन्ड ल्यान्ड, हेलिफेक्स,, पिइआइ, फेडिक्ट्रन्, सैन्ट्जोह्न् र उता क्युबेकका विभिन्न शाहरहरुमा बसेका भूटानी युवा-युवतीहरु हिउँ खेलबाट प्रवावित भएको कुरा ती शाहरहरुमा बस्ने अन्य भूटानीहरुले बताएका छन् । तर अर्कातिर उमेर ढल्केका वृद्ध-वृद्धाहरुका लागि भने त्यही हिउँ अभिशाप पनि बनेको छ । ढेडवर्षअघि आइसैन्ट जोह्न (एनबी) मा बस्ने कमल सुब्बा पोहोर साल आफ्नो हात भाँचिएको स्मरण गर्दै युवा-युवतीहरूलाई सम्झाउनु हुन्छ, ‘‘रमाइलो गर्नु त राम्रो कुरा हो, तर होस नपुर्याए मूल्यवान् जीवन नै बर्बाद हुने डर पनि हुन्छ । हिउँको रमाइलोमा कसैलाई पिरलो नहोस् ।’’

(क्यानाडाबाट डम्बर ओस्ती)